Ο Αδάμ, η πτώση του και ο νέος Αδάμ

0
378

Ο Αδάμ, η πτώση του και ο νέος Αδάμ του αρχιμ. Ιακώβου Κανάκη

Ἡ Ἁγία Γραφή εἶναι ἕνα σύνολο θεόπνευστων βιβλίων τά ὁποία ὅσο καί νά τά μελετᾶς κάτι καινούργιο ἔχουν νά σοῦ ποῦν. Τόσο ἡ Παλαιά ὅσο καί ἡ Καινή Διαθήκη μιλοῦν γιά τόν Χριστό, τό δεύτερο πρόσωπο τῆς Ἁγίας Τριάδος. Μέσα στά μέρη αὐτά τῆς θείας ἀποκαλύψεως, μιά λέξη, μιά πρόταση, μιά περικοπή κρύβει πολλά καί σημαντικά νοήματα πού ἀφοροῦν ὅλους τούς χριστιανούς. Μέ ἀφορμή τήν ἀνάμνηση τῆς ἐκδίωξης τῶν πρωτοπλάστων ἀπό τόν Παράδεισο θά προσεγγίσουμε τά πρόσωπα τοῦ Ἀδάμ καί τῆς Εὔας ὅπως καί τίς φοβερές συνέπειες τῆς πτώσης τους.

Στην Γένεση, το πρώτο βιβλίο της Αγίας Γραφής, απαντά το όνομα του Αδάμ[1] και της Εύας[2] όπως και το γεγονός της πτώσης τους[3] . Σύμφωνα μe το βιβλικό κείμενο ο Θεός δημιούργησε πρώτα τον Αδάμ[4] . Πώς τον δημιούργησε; «Και έπλασεν ο Θεός τον άνθρωπον χουν από της γης»[5] . Πράγματι, η εβραϊκή λέξη «αντάμ» που σημαίνει άνθρωπος, προέρχεται από την λέξη «ανταμά» που μεταφράζεται ως έδαφος, γη[6] . Έτσι, πράγματι, άνθρωπος είναι αυτός που προέρχεται από την γη[7] . Στο Γεν. 1,26 βλέπουμε λοιπόν ότι ο Θεός δημιουργεί τον άνθρωπο, χωρίς να εννοείτε ότι πρόκειται για άνδρα. Με την έννοια του ανδρός ο Αδάμ απαντά στο Γεν.3,17[8] .

Παρατηροῦμε λοιπόν ὅτι στήν Γένεση ἀναφέρεται μέ σαφήνεια ποιός δημιούργησε τόν ἄνθρωπο, ὅπως καί ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἔχει πλαστεῖ ἀπό τά στοιχεῖα τῆς γῆς. Ὡς πρός τήν Εὔα, τό ὄνομα αὐτό σημαίνει “χορηγός ζωῆς” ἤ “ζωή”.

Ὅπως γνωρίζουμε ἡ Εὔα πλάστηκε, κατά την ἔκτη ἡμέρα τῆς δημιουργίας, ἀπό τήν πλευρά τοῦ Ἀδάμ[9]. Για τον λόγο αυτό, στο πρωτότυπο εβραϊκό κείμενο, αναφέρεται ως “Χαββά” δηλαδή “ανδρίς”, όπου δηλώνεται ότι προήλθε από τον άνδρα. Οι πρώτοι αυτοί άνθρωποι τοποθετήθηκαν στον παράδεισο και απολάμβαναν μια τέλεια επικοινωνία με τον Δημιουργό τους, μεταξύ τους, και με ολόκληρη την κτίση. Ο Αδάμ πραγματικά ήταν ο «άρχοντας» του τόπου. Όλα ήταν «καλά λίαν»[10] . Ας σταθούμε όμως σε μερικά σημεία της Βιβλικής περικοπής που έχουν μια ιδιαίτερη δυναμική. Παρατηρούμε ότι ενώ στις πρώτες δημιουργικές ημέρες ο Θεός έλεγε και γίνονταν, «είπε και εγεννήθησαν»[11] , κατά την δημιουργία του ανθρώπου δεν λέει αλλά πλάθει. Μα πώς πλάθει ο Θεός, αφού δεν έχει χέρια; Το κείμενο θέλει να τονίσει την ιδιαίτερη μέριμνα του Θεού για τον άνθρωπο. Αυτό είναι το πρώτο σημείο που πρέπει να σταθούμε. Το δεύτερο αφορά στον χρόνο της δημιουργίας. Δημιούργησε ο Θεός τον «ουρανόν και την γην» σε έξι ημέρες και την έβδομη αναπαύτηκε. Μα ο Θεός δεν είναι δυνατόν να κουράζεται! Πώς ερμηνεύεται αυτό; Ο συνθέτης της Γενέσεως[12] αναφέρει λίγο παρακάτω, ότι η δημιουργία έγινε αμέσως[13] . Ο Θεός δεν υπόκειται στο χρόνο, είναι άχρονος, αλλά για την κατανόηση από τους ανθρώπους των μεγάλων αυτών γεγονότων χρησιμοποιεί ανθρώπινα μέτρα και σταθμά και ανθρωπομορφικές εκφράσεις για να γίνονται κατανοητά τα έργα Του.

Ένα άλλο ζήτημα, σχετικό με την δημιουργία του Αδάμ είναι το «κατ᾽ εικόνα και καθ’ ομοίωση»[14] . Έτσι λέει το κείμενο ότι τον δημιούργησε ο Θεός. Όμως τίθεται ένα εύλογο και συνάμα σημαντικό ερώτημα; Πώς είναι δυνατόν ο Θεός να έπλασε τον Αδάμ με σώμα ενώ ο Ίδιος είναι ασώματος; Η πιο σωστή έκφραση που μπορούμε να χρησιμοποιούμε για να αναφερόμαστε στο θέμα είναι: «Ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο κατ᾽ εικόνα και καθ᾽ ομοίωση του Χριστού, ο οποίος επρόκειτο να σαρκωθεί και άρα να λάβει σώμα». Βεβαίως το κατ᾽εικόνα και καθ᾽ ομοίωση αφορά στην δημιουργία προσώπου όπως και ο Ίδιος είναι Πρόσωπο όπως επίσης την δωρεά της λογικής, της θέλησης, της δύναμης, της ελευθερίας και κυρίως την δυνατότητα θεώσεως.

Όμως ενώ όλα ήταν τέλεια στον παράδεισο ήρθε μια τραγική στιγμή κατά την οποία όλα ανατράπηκαν και οδηγήθηκαν στην φθορά και στον θάνατο. Πτώση το ονομάζουμε αυτό. Το πιο τραγικό της πτώσης αυτής είναι η απώλεια της οικειότητας των ανθρώπων με τον Θεό. Μιλούσε πριν από αυτήν ο Αδάμ με τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο ενώ μετά ανατρέπεται η αρμονία ανάμεσα στον Θεό, στους ανθρώπους, τα ζώα και την φύση. Τώρα γνωρίζουμε ότι όταν ο πατέρας και η μητέρα νεκροφιλούν το παιδί τους δεν μπορούν να λένε γιατί Θεέ αλλά γιατί άνθρωπε. Ούτε πάλι μπορούν να ισχυρίζονται «τί φταίω εγώ να υφίσταμαι τα λάθη του Αδάμ». Ο Αδάμ εκπροσωπεί την ανθρώπινη φύση και άρα αμάρτησε έτσι ο άνθρωπος γενικά.

Ὅμως ποιό εἶναι τό πρωπατορικό ἁμάρτημα;

Μύριες όσες οι απαντήσεις των ανθρώπων που όμως δεν μελετούν τα κείμενα των Πατέρων μας. Πολλές φορές σχεδόν ανυπόστατες οι απαντήσεις αυτές με συνέπεια να οδηγούν στον αποπροσανατολισμό και στην μη ορθή προσέγγιση του ζητήματος. Ας δούμε ποια είναι η αλήθεια. Το περιβάλλον που οδήγησε στην πτώση είχε στηθεί άριστα από τον διάβολο. Χρησιμοποίησε κάτι πολύ δυνατό. Ας το εξηγήσουμε. Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε από τον Θεό με την διάθεση να βρίσκεται σε κοινωνία ή καλύτερα σε ένωση μαζί Του. Αυτό πράγματι ήταν κάτι θεϊκό, φυσικό και θεϊκό για τον άνθρωπο. Ήθελε το πλάσμα να ενωθεί με τον Πλάστη του. Σε αυτήν την φυσική επιθυμία «πάτησε» ο διάβολος και είπε στην Εύα πρώτα να φάει από τον καρπό για να θεωθεί. Να γίνει θεά χωρίς τον Θεό όμως. Και έφαγε και πέθανε[15] . Η αυτοθέωση λοιπόν ήταν το αμάρτημα, η θέωση του ανθρώπινου εγωισμού.

Πώς ο Θεός συμπεριφέρεται στους πρωτοπλάστους μετά την πτώση;

Όπως πάντα, με άπειρη αγάπη και αμέριστη μέριμνα. Καταρχήν οδηγεί τους πταίσαντας πρωτοπλάστους έξω από τον Παράδεισο αλλά και έναντι τού Παραδείσου . Γιατί έναντι τού παραδείσου;[16] Για να βλέπουν τις χαρές που έχασαν και να ποθήσουν και πάλι να τον αποκτήσουν.

Γι’ αυτό και την Κυριακή της Τυρινής στην Εκκλησία έχουμε ανάμνηση της εξόδου των πρωτοπλάστων από τον παράδεισο.[17] Για να θυμάται ο Αδάμ, που ο καθένας κρύβει μέσα του, τις πτώσεις του και με τον πνευματικό αγώνα την περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής να ξαναζήσει στον παράδεισο. Όμως η μέριμνα του Θεού για τον Αδάμ και την Εύα εκδηλώνεται και με την προσφορά των δερματίνων χιτώνων. Αυτή η χειρονομία του Θεού μαρτυρεί και την φροντίδα Του για τους ενόχους. Η έκφραση δερμάτινοι χιτώνες κατά την πατερική ερμηνεία, δηλώνει όλον τον μεταπτωτικό τρόπο της συλλήψεως και γεννήσεως του ανθρώπου, αλλά από την άλλη μπορεί να δηλώνει την συνεχή πρόνοια του Θεού για τον άνθρωπο[18] .

Η κορυφαία κίνηση φροντίδας του Θεού βρίσκεται ακριβώς στον στίχο Γεν. 3,15 που αναφέρεται η πτώση του ανθρώπου. Σε αυτό ακριβώς το χωρίο όμως ο Θεός δηλώνει ότι θα υπάρξει κάποιος που θα συντρίψει την κεφαλή του όφεως και συνεπώς θα διορθώσει τα δεινά της αμαρτίας. Πρόκειται για τον Ιησού Χριστό, ο οποίος θα ενανθρωπήσει και δια του Σταυρού θα συντρίψει την κεφαλή του όφεως[19] . Πρόκειται για τον νέο Αδάμ ο οποίος θα αναδημιουργήσει το ανθρώπινο γένος. Σε αντίθεση με την ανυπακοή του πρώτου, Εκείνος θα δείξει τέλεια υπακοή στη βούληση του Θεού Πατέρα [20]. Τον συσχετισμό του παλαιού και νέου Αδάμ, αλλά και της παλαιάς και νέας Εύας (Παναγίας) αποδίδει άριστα ο Ιωσήφ Βρυέννιος λέγοντας:
«Η Παναγία έδωσε στο νέο Αδάμ τη σάρκα της όπως και ο Αδάμ έδωσε στην Εύα την πλευρά του. Ο Αδάμ δεν ένοιωσε πόνο όταν του πήρε ο Θεός την πλευρά ούτε βέβαια ηδονή. Και η Παναγία δεν ένοιωσε τον πόνο της γεννήσεως και την ηδονή της συνουσίας. Σώος έμεινε ο Αδάμ μετά την λήψη της πλευράς, άφθορος έμεινε η Παρθένος προ και μετά της γεννήσεως. Την Εύα την απάτησε ο όφις, ο πονηρός άγγελος• την Παναγία ευαγγελίσθηκε ο άγγελος Γαβριήλ. Η Εύα απατηθείσα μας προσέφερε θάνατο, η Παναγία υπακούουσα στον άγγελο Γαβριήλ μας χάρισε ζωή. Η Εύα μας προσέφερε τον καρπό του ξύλου της γνώσεως• τον θάνατο. Η Παναγία μας προσέφερε τον καρπό του ξύλου του σταυρού• την ζωήν την αιώνιον».
Με το σωτηριώδες έργο του Χριστού και εμείς μπορούμε να ζήσουμε μια νέα ζωή, γιατί γνωρίζουμε πλέον ότι ο παλαιός αμαρτωλός εαυτός μας πέθανε στο σταυρό μαζί με τον Χριστό, έτσι έπαψε να ζει ο αμαρτωλός άνθρωπος. Δεν είμαστε πια υπόδουλοι στο ζυγό της αμαρτίας. Αν κάποιος πεθάνει μαζί με τον Χριστό είναι βέβαιο πως θα ζήσει μαζί με τον Χριστό. Αυτό θα γίνει γιατί ο αναστημένος Χριστός δεν είναι υπόδουλος στο θάνατο όπως συμβαίνει και με όποιον πιστεύει στο Χριστό[21] .
Τέλος, ας ακούσουμε τώρα που ξεκινάμε και πάλι την Μεγάλη Τεσσαρακοστή τον απόστολο Παύλο να μας λέει: «Μην αφήνετε, λοιπόν, την αμαρτία να κυριαρχεί στο φθαρτό σας σώμα, και μην υπακούετε σ᾽ αυτήν υποκύπτοντας στις επιθυμίες αυτού του σώματος. Κι ακόμα, μην αφήνετε τίποτε από τον εαυτό σας στη διάθεση της αμαρτίας ώστε αυτή να το χρησιμοποιήσει εναντίον σας σαν όργανο για το κακό. Αντίθετα, να προσφέρετε τον εαυτό σας στο Θεό, όπως ταιριάζει σε ανθρώπους που πέθαναν κι αναστήθηκαν για μία νέα ζωή. Να κάνετε κάθε μέλος σας όπλο στα χέρια του Θεού για το καλό» [22].

1 Γεν. 2,16.
2 Γεν. 3,20.
3 Γεν. 3,15.
4 Όπως κατά το Ἰερ.18,6 ο αγγειοπλάστης πλάθει τον πηλό.
5 Γεν. 2,7.
6 Ἐδώ ο άνθρωπος νοείται ως κοινός άνθρωπος, άνδρας και γυναίκα μαζί. Βλ. Φούντα Ιερεμίου, (μητροπολίτου Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως), Γένεσις, Ερμηνεία Παλαιάς Διαθήκης, Αθήνα 2004, σ. 375.
7 Γεν. 3,23.
8 Ωστόσο, η ακριβής εβραϊκή λέξη που σημαίνει άνδρας είναι το «ίσ» ενώ της γυναίκας το «ισσά». Λέξεις που δηλώνουν την άμεση σχέση που έχουν μεταξύ τους τα δύο φύλα.
9 Γεν. 2,21
10 Γεν. 1,31.
11 Ψλμ. 148,5.
12 Γεν. 2,4.
13 πρβλ. καί Σοφ.Σειρ. 18,1.
14 Γεν. 1,26.
15 πρβλ. Γεν. 2,17.
16 Γεν. 3,24.
17 Φούντα Ιερεμίου (νυν μητροπολίτου Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως), Κυριακοδρόμιο Ευαγγελίων, Μάνδρα Αττικής 1995, σ. 138.
18 Του ιδίου, Γένεσις, Ερμηνεία Παλαιάς Διαθήκης, Αθήνα 2004, σ. 388.
19 πρβλ. Γεν. 3,15.
20 Ρωμ. 5,15.
21 Ρωμ. 6,7-9.
22 Ρωμ. 6,12-13.

Facebook Comments

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here